Sự gia tăng nhanh chóng của các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, ung thư hay đột quỵ đang đặt ra những thách thức lớn đối với hệ thống y tế trên toàn thế giới. Tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm hiện chiếm khoảng 80% tổng số ca tử vong, trong khi nhiều yếu tố nguy cơ lại xuất phát từ chính chế độ dinh dưỡng và lối sống hằng ngày.
Trong bối cảnh Luật Phòng bệnh số 114/2025/QH15 sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, đánh dấu bước chuyển mạnh mẽ của ngành y tế từ tư duy điều trị sang phòng bệnh chủ động, dinh dưỡng được xác định là một trong những nền tảng quan trọng nhất để xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh.
Đó cũng là chủ đề xuyên suốt Hội thảo khoa học “Vai trò dinh dưỡng từ đậu nành và các loại hạt đối với sức khỏe và phòng chống bệnh không lây nhiễm”, do Viện Dinh dưỡng phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Đậu nành Vinasoy (VSAC) tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực dinh dưỡng, y tế dự phòng, công nghệ thực phẩm và nông nghiệp nhằm cập nhật những bằng chứng khoa học mới nhất về giá trị của thực phẩm nguồn gốc thực vật đối với sức khỏe con người. Chuyển từ chữa bệnh sang phòng bệnh bằng dinh dưỡng
PGS.TS Trần Thanh Dương – Viện trưởng Viện Dinh dưỡng.
Phát biểu khai mạc hội thảo, PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng, nhấn mạnh rằng Luật Phòng bệnh mở ra một giai đoạn phát triển mới của ngành y tế, trong đó dinh dưỡng không còn là giải pháp hỗ trợ mà trở thành yếu tố nền tảng của công tác phòng bệnh. Theo các chuyên gia, nhiều thói quen ăn uống chưa hợp lý của người Việt đang làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính. Mức tiêu thụ muối vẫn cao hơn khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới; hơn 60% người dân chưa ăn đủ rau và trái cây; trong khi tỷ lệ ít vận động vẫn ở mức đáng lo ngại. Đây đều là những yếu tố nguy cơ hoàn toàn có thể thay đổi nếu mỗi người xây dựng được chế độ dinh dưỡng khoa học và lối sống lành mạnh.Các chuyên gia thống nhất rằng đầu tư cho dinh dưỡng chính là đầu tư hiệu quả nhất cho sức khỏe cộng đồng, bởi đây là giải pháp có thể tác động sớm, lâu dài và bền vững đối với mọi nhóm dân cư.Thực phẩm nguồn gốc thực vật – Xu hướng của dinh dưỡng hiện đại Một nội dung được đặc biệt quan tâm tại hội thảo là vai trò của thực phẩm nguồn gốc thực vật trong phòng chống bệnh không lây nhiễm.
Theo các nghiên cứu được công bố, việc tăng cường tiêu thụ rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và hạt giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2 và nhiều bệnh chuyển hóa khác. Không chỉ vậy, chế độ ăn giàu thực vật còn góp phần cải thiện hệ vi sinh đường ruột, kiểm soát cholesterol, đường huyết và hỗ trợ duy trì cân nặng hợp lý.
PGS.TS Trương Tuyết Mai – Phó Viện trưởng Viện Dinh dưỡng.
PGS.TS. Trương Tuyết Mai cho rằng khoa học dinh dưỡng hiện đại không chỉ dừng lại ở việc cung cấp đầy đủ các chất dinh dưỡng, mà còn hướng tới chất lượng thực phẩm, lợi ích sức khỏe lâu dài và tính bền vững của hệ thống thực phẩm. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới khi khuyến khích tăng tỷ lệ thực phẩm thực vật trong khẩu phần ăn hằng ngày. Đậu nành – “vàng mọc trên đất”Trong nhóm thực phẩm thực vật, đậu nành được đánh giá là một trong những nguồn protein có giá trị sinh học cao nhất.
TS. Bs. Nguyễn Song Tú (Viện Dinh dưỡng.
Theo TS.BS. Nguyễn Song Tú, đậu nành là nguồn protein thực vật hoàn chỉnh hiếm hoi chứa đầy đủ chín axit amin thiết yếu với chất lượng tương đương protein động vật. Bên cạnh đó, đậu nành còn giàu chất béo không bão hòa, chất xơ, isoflavone, lecithin và nhiều vi chất cần thiết cho sức khỏe tim mạch, não bộ cũng như quá trình chuyển hóa.
GS.TSKH.VS Trần Đình Long – Chủ tịch Hội Giống cây trồng Việt Nam.
Không chỉ mang giá trị dinh dưỡng, dưới góc nhìn nông nghiệp, GS.TSKH. Trần Đình Long gọi đậu nành là “vàng mọc trên đất”. Cây đậu nành có khả năng cố định đạm sinh học, góp phần cải tạo đất, giảm sử dụng phân bón hóa học, giảm phát thải khí nhà kính và tạo nguồn nguyên liệu bền vững cho ngành thực phẩm. Chính vì vậy, phát triển vùng nguyên liệu đậu nành không chỉ là câu chuyện của ngành nông nghiệp mà còn gắn liền với chiến lược an ninh dinh dưỡng và phát triển bền vững của quốc gia.
Phát hiện mới về prebiotic – Bước tiến của khoa học dinh dưỡng. Một điểm nhấn quan trọng của hội thảo là những kết quả nghiên cứu mới về hoạt tính prebiotic tự nhiên trong đậu nành và yến mạch.
Các nghiên cứu cho thấy những hợp chất này có khả năng nuôi dưỡng các lợi khuẩn quan trọng trong đường ruột như Lactobacillus và Bifidobacterium, đồng thời ức chế sự phát triển của vi khuẩn gây hại. Quá trình lên men còn tạo ra các acid béo mạch ngắn có lợi cho sức khỏe hệ tiêu hóa và miễn dịch.
Theo các nhà khoa học, giá trị của thực phẩm hiện nay không chỉ được đánh giá qua hàm lượng dinh dưỡng, mà còn thông qua tác động tích cực đối với hệ vi sinh vật đường ruột – lĩnh vực đang được xem là một trong những hướng nghiên cứu quan trọng nhất của y học hiện đại.Công nghệ hiện đại gìn giữ dưỡng chất tự nhiên. Song hành với nghiên cứu dinh dưỡng là sự phát triển của công nghệ chế biến thực phẩm
Theo TS. Lê Hoàng Duy, công nghệ chế biến hiện đại đóng vai trò quyết định trong việc bảo toàn protein, chất xơ, các hoạt chất sinh học và loại bỏ các yếu tố kháng dinh dưỡng, giúp sản phẩm vừa an toàn, vừa giữ được giá trị tự nhiên của nguyên liệu. Đây chính là cầu nối giữa nghiên cứu khoa học và sản phẩm phục vụ người tiêu dùng.
Những tiến bộ về công nghệ đang mở ra cơ hội đưa các thành tựu khoa học vào thực tiễn, góp phần tạo ra các sản phẩm dinh dưỡng chất lượng cao đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của người dân. Hướng tới hệ thống thực phẩm an toàn và bền vững
Khép lại hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng việc phát triển dinh dưỡng không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, nhà khoa học, doanh nghiệp và người nông dân.
Đẩy mạnh nghiên cứu về hệ vi sinh vật đường ruột, phát triển vùng nguyên liệu bền vững, ứng dụng công nghệ chế biến hiện đại và tăng cường truyền thông dinh dưỡng dựa trên bằng chứng khoa học sẽ là những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng cuộc sống của người Việt.Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn mới của chiến lược phòng bệnh chủ động, những kết quả được công bố tại hội thảo không chỉ góp phần khẳng định giá trị của đậu nành và các loại hạt trong dinh dưỡng hiện đại mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới nhằm xây dựng hệ thống thực phẩm an toàn, bền vững và vì sức khỏe cộng đồng.
Lê Nhật Hà
